هر يک از خوانندگان مطلب زير بسته به نظر مرجع تقليد خود ، حکم زمانهاي فضيلت و ... را مشاهده کنند و براي «تعيين مصداق» از اين سري از پستها استفاده مربوطه را بنمايند. لذا در اين بلاگ فقط به محاسبات رياضي بطور عميق و دقيق پرداخته شده و سوالات جواب داده ميشود و سوالات مربوط به مباحث فقهي اين مساله را از متخصصين اين امر (مثلا بلاگ کهف اصحاب ، که در اين پست به بخشي از آن پرداخته) پيگيري نماييد ، هر چند اشاره کوتاهي به آن براي شروع بحث لازم است.

مقدمه : لزوم اين امر

در جداول اوقات شرعي ايران «ژئوفيزيک تهران» و «صدا و سيما» و «سايت اوقات» و «اوقات شرعي پارسي بلاگ» و ... اختلافاتي ديده ميشود که براي هر انسان متديني انگيزه اي براي تامل و تحقيق ايجاد ميکند.
علاوه بر اين مشاهدات واقعي محل خورشيد ، دقيق نبودن آنها را ثابت ميکند.
چندين سال قبل، وجود اختلاف بين زمان اذان صبح اعلام شده توسط مؤسسه ژئوفيزيك و مشاهدات واقعي مورد تائيد قرار گرفت و از آن پس اين مؤسسه زمان اذان صبح را براي چند شهر بزرگ تصحيح كرد اما يکي از دوستان ميفرمودند که باز هم اون زمان برای امساکه نه نماز و برای نماز صبح حدود 15 دقیقه در شش ماه دوم سال باید احتیاطا صبر کرد.
البته ممکن است اخراج آقاي ... (که مسئوليت استخراج تقويمها و ... به عهده ايشون بوده) از ژئوفيزيک تهران به اين موضوع بي ربط نباشد.
اين مطلب رو هم بخونين در مورد اعتراف به «وجود» اختلاف اساسي بين اوقات شرعيهاي متداول ايران (البته آخراش کلي خالي بندي هم داره!)
اين مشکل نه فقط در ايران بلکه در جهان وجود دارد که نمونه اي از شکوه هاي اين سايت ، از يک نرم افزار جهاني و معروف ، ديدني است.
جالب اينجاست که در غرب علاوه بر بحث اوقات شرعي ، بحث جهت قبله نيز ، تا مدتها يک مشکل بود و مسلمانان مظلوم غرب پس از سالها نماز به سمت کعبه ي خيالي! متوجه شدند بايد به سمت شمال غربي نماز بخوانند نه جنوب غربي !!!
بهر حال ، در اين نوشتار به عنوان اولين نوشتار محاسبه اوقات شرعي ، به زمان اذان ظهر و طرز تعيين عيني آن و همچنين طرز تعيين آن با فرمولهاي رياضي ميپردازيم :

فقه : طبق قول فقهاي شيعه و سني زمان ظهر زمان « شروع زوال » خورشيد است.
توضيح آنکه اگر سايه شاخص (SunDial) و يا هر شي عمود بر زمين مسطح را در نظر بگيريد ، اين سايه صبح بلند است و آرام آرام کوتاه ميشود و پس از آن به يک مقدار «حداقل» ميرسد و دوباره شروع به بلند شدن ميکند.
زماني که سايه حداقل است ، گفته ميشود « خوشيد به اوج خود رسيده است » و پس از آن رو به « زوال » ميرود.

محاسبات رياضي :طبعا براي تعيين « مصداق » اوقات شرعي لازم است مکلف از راهي که برايش « اطمينان عقلايي » ايجاد ميکند ، عمل کند ، لذا صرف محاسبات ، ممکن است اين اطمينان را ايجاد نکند و در اين مواقع لازم است که فرد ، وقتهاي شرعي را ( به تعدادي که موجب اطمينانش ميشود ) با چشم رويت کند و سپس فرمولهاي نجومي را با آن مطابقت دهد.

لازمه محاسبات ، تعيين محل خورشيد در آسمان است (از ديد ما) و براي ساده تر شدن بحث ، به عنوان مقدمه لازم است دو نمودار مهم «معادلات زماني Equation of time» و «انحراف خورشيد Declination of sun» توضيح داده بشه.

انحراف خورشيد Declination of sun

همونطور که ميدونين زمين علاوه بر حرکت دور خورشيد (که تقريبا 365.25 روز طول ميکشه) ، محور گذرنده از قطب شمال و جنوبش هم ، يک حرکت داره (که باز هم همان پريود زماني را دارد) ، که اين حرکت باعث ميشه زاويه پرتو خورشيد با صفحه گذرنده از استوا ، زاويه اي بين 23.5- تا 23.5 درجه بسازد.
اين تصوير رو براي نمونه ببينيد و همچنين اين را.

انيميشن زير نيز برای درک بهتر اين موضوع طراحي شده ست :


به عبارتي قابل تصورتر ، اگر شما مسير حرکت خورشيد در آسمان را از صبح تا شب يک خط تصور کنيد ، اين خط 2×23.5=47 درجه تغييرات دارد ، مثل اين تصوير.
تابع دقيق تغييرات اين زاويه ( δ ) برحسب روز شمسي ( N ) بصورت يک سينوس ساده است :

δ= 23.45 × Sin ( 2πN / 365 )

که نمودار آن نيز بصورت ساده زير خواهد بود :


براي مشاهده تصوير در اندازه بزرگتر ، کليک کنيد...

(يک فايده اين نمودار که در تصوير نيز مشخص شده اين است که ميتوان از روي آن 2 روز سال را که خورشيد عمود بر کعبه _ که طول جغرافياييش 21.42 است _ ميتابد ، را بدست آورد.)

نمودار معادلات زماني Equation of time

اين معادله اهميت زيادي دارد ، فرض کنيد شما در نصف النهار گرينويچ يا نصف النهار ناحيه زماني کشورتان ايستاده ايد.
مثلا در ايران چون ناحيه زماني ما 3.5+ ساعت است و هر ساعت هم 360/24=15 درجه است لذا فرض کنيد روي نصف النهار (طول جغرافيايي) 3.5×15=52.5 درجه قرار داريد.(شهرهاي آباده و مرودشت و شيراز از فارس ، گرمسار از سمنان ، اردستان از اصفهان ، کنگان از بوشهر ، قائم شهر و آمل و بابل و بابلسر از مازندران ، شهر دماوند از استان تهران)
در اينصورت اگر شاخصي آفتابي (SunDial) داشته باشيد ، تنها در 4 روز از سال ، ساعت 12 شما ، با کوتاهترين سايه شاخص همزمان خواهد بود و در ساير روزها تا حدود يک ربع کم يا زياد ميشود. (به همين دليل در شهرهاي فوق اذان ظهر همواره بين 11.45 تا 12.15 خواهد بود و در ساير شهرها هم بازه تغييرات وقت شرعي ظهر ، نيم ساعت است يا دقيق تر بگوييم 30 دقيقه و 39 ثانيه)
علت اين تغييرات بظاهر نامنظم ، بيشتر ناشي از نيروي گريز از مرکز است. (چون همانطور که ميدانيم خورشيد در وسط مدار بيضوي قرار ندارد.)


براي مشاهده تصوير در اندازه بزرگتر ، کليک کنيد...
نقطه مينيمم نمودار فوق 14 دقيقه و 6 ثانيه و ماکزيمم آن 16 دقيقه و 33 ثانيه است.

براي نمودار EOT ، تقريبهاي گوناگوني زده شده که يکي از بهترين آنها اين است :

EOT = 9.8 × Sin( 2A ) + 7.6 × Sin( A - 0.2 )

که A ثابتي بر حسب روز است :

A = DC × ( N + 10 ) + 0.033 × sin ( DC × ( N - 2 ) )
DC = 2 × π / 365

محاسبه زمان ظهر

اگر مفهوم نمودار معادله زمان را کاملا فراگرفته باشيد ، فرمول زير براي شما کاملا واضح و قابل درک است :

ZOHR = 12 + { TimeZone - ( Lng / 15 ) } - ( EqT / 60 )

براي ايران TimeZone مقدار ثابت 3.5 خواهد بود.
Lng طول جغرافيايي محل زندگي شماست که از طرق مختلف ، مثلا با استفاده از Google Map يا Google Earth و ... يا بهتر از همه ، يک دستگاه کوچک GPS قابل دستيابي ست.
مثال : عبارت داخل کروشه ( اختلاف خط طول ) براي شهرهايي که در بالا نام برديم (طول=52.5) برابر صفر ميشود لذا تغييرات وقت ظهر نسبت به ساعت 12 کاملا مثل نمودار Equation Of Time ميشود.



بر گرفته از وبلاگ آلاhttp://ala.myblog.ir/More-33.ASPX